بازخوانی اظهارات كیارستمی درباره كشاورز

بازخوانی اظهارات كیارستمی درباره كشاورز عباس كیارستمی می اظهار داشت: محمد علی كشاورز در فیلم «زیر درختان زیتون» شبیه نابازیگرها شد.


عباس کیارستمی که فردا اول تیر ماه سالروز تولدش هست، در کتابی که به مناسبت نکوداشت محمد علی کشاورز (بازیگر قدیمی سینما، تئاتر و تلویزیون) در جشنواره ی فیلم سی و دوم به همت شاهین امین و رامک صبحی انتشار یافته است، درباره همکاری اش با کشاورز در فیلم «زیر درختان زیتون» اظهارنظر کرده است.
ایسنا در ادامه این گفتگو را به بهانه سالروز تولد عباس کیارستمی و درگذشت محمد علی کشاورز به نقل از این کتاب نکوداشت با عنوان «دل شده» بازنشر می کند.
شما با آقای کشاورز قبل از هم کاری در فیلم «زیر درختان زیتون» آشنایی یا رفت و آمد داشتید؟
خیر؛ تنها فیلمی که از ایشان در حافظه داشتم، فیلم «مادر» علی حاتمی بود که بازی اش در فیلم حاتمی و به شیوه این کارگردان بسیار درست و خوب بود. واقعیت این است که ابتدا قرار بود پرویز کیمیاوی نقش کارگردان «زیر درختان زیتون» را بازی کند. این پیشنهاد را در پاریس با او مطرح کردم؛ چون خود او کارگردان بود و تصور می کردم برای ایفای نقش کارگردان هم خیلی مناسب است؛ خیلی خوشحال شد و گفت اصلا این می تواند برایش یک انگیزه باشد؛ اما بعد که به ایران آمد به دلایلی دیگر نمی خواست در این فیلم بازی کند. من هم به دنبال کسی برای نقش کارگردان می گشتم تا این که یک شب در یک مهمانی خانوادگی یکی از دوستان مشترک، کشاورز را دیدم. احساس کردم چقدر خوب و معقول و دلچسب است و چقدر خوب حرف می زند و شبیه هیچ کس نیست. فکر می کنم تأمل هم نکردم و تا غذایمان به اتمام رسید و لقمه هایمان فرو رفت، پیشنهادم را مطرح کردم و او هم گفت با کمال میل. بعد وقتی به دوستانی گفتم کشاورز مقرر است این نقش را بازی کند، کمی مرا ترساندند و سفارش کردند به دیدن فیلمی از ایشان که اسمش را به یاد ندارم. فیلم را دیدم و به شدت ترسیدم؛ اما دعوت من در یک فضای دوستانه انجام شده بود و برخورد دوستانه ی ایشان را هم دیده بودم و نمی توانستم تغییری بدهم؛ پس با نگرانی رفتم سر صحنه؛ ولی کشاورز را آدمی منضبط و طلبه یافتم.
او حتی روزهایی هم که نقشی نداشت، لباسش را می پوشید و کمربندش را یک درجه سفت تر از حد معمول می بست و می آمد سر صحنه و کنار دوربین می ایستاد. دقت که می کردم می دیدم مدام بازی حسین را تماشا می کند. در حقیقت بدون آن که گفت وگویی با هم داشته باشیم و با عنایت به شناخت اندکی که درباره من داشت، به این نتیجه رسیده بودم که باید در این فیلم بازی نکند؛ پس همیشه مراقب حسین بود. زمانی که نخستین صحنه فیلم را می خواستیم فیلمبرداری نماییم، کشاورز را می دیدم که دورترها ایستاده است. دوبار صدایش کردم و بعد پرسیدم چرا نمی آید. منشی صحنه یواش به من گفت «داره زیر لب دعا می خونه.» برایم جالب بود که او برای بازی در نخستین صحنه فیلم استرس داشت.
این استرس آدم های حرفه ای را یک مرتبه دیگر در ژولیت بینوش هم دیدم. نخستین روزی که سر صحنه فیلم «کپی برابر اصل» آمد، فکر کردم حالش خوش نیست؛ رنگ روی پریده ای داشت. گفتم «اگر بخواهی پلان های مربوط به تو را فردا می گیریم»، وی خاطرنشان کرد «نه، خوبم» اما می دیدم که خوب نیست و باردیگر گفتم «برو فردا کار می کنیم» اما وی خاطرنشان کرد «استرس دارم» گفتم «چرا؟» اظهار داشت: «چون روز اول فیلمبرداری است. مگر تو استرس نداری؟» و واقعیت این بود که نداشتم؛ چون من ابتدا با ویدئو کار می کنم و استرسم را در ماکت سازی از دست می دهم و نسبت به جای دوربین و انتخاب لنز و سایر موارد اطمینان پیدا می کنم. بعد فهمیدم استرس، یک واکنش حرفه ای است و آن هایی که کار را می شناسند، گرفتار استرس می شوند. نابازیگرها که این کار را نمی شناسند، چرا باید استرس داشته باشند؟
در تمام طول فیلم «زیر درختان زیتون» کشاورز به شدت منضبط بود. یادم می آید برای تست زدن یک صحنه پشت وانت نشسته بودیم و بعد پیاده شدیم و منتظر نور مناسب ماندیم. پس از ساعتی متوجه شدم کشاورز هنوز تنها پشت وانت نشسته است. پرسیدم «آقای کشاورز چرا آن جا نشسته ای؟» گفت «به من گفتی بنشین؛ نگفتی پیاده شو» در واقع ما همه پیاده شده بودیم و او مدت طولانی پشت وانت نشسته بود. این حرکت خیلی مرا تحت تاثیر قرار داد. به هر حال فیلم به اتمام رسید و لحظات خیلی خوبی دارد و یکی از بازی های متفاوت کشاورز بود و خیلی از افرادی که فیلم را دیده اند به این مسأله اشاره می کنند.
و نکته هم همین است. زمانی که شما آقای کشاورز را برای این نقش انتخاب کردید، ما هم بعنوان روزنامه نگار تعجب کردیم؛ چون فکر می کردیم کارگردان این فیلم مقرر است به شکلی نقش عباس کیارستمی را بازی کند و از کشاورز با آن فیزیک، تصوری در این نقش نداشتیم. اما وقتی فیلم دیده شد، حضور آقای کشاورز تعجب آور بود؛ انگار آدمی است شبیه حسین و سایر بازیگران «زیر درختان زیتون» و به نظرم برای یک آدم حرفه ای این همراهی و شباهت خیلی دشوار باشد.
بله؛ بازی ایشان خیلی خوب بود؛ آن قدر که یک قصه دیگر داشتم درباره مردی که آلزایمر دارد و دلم می خواست کشاورز آنرا بازی کند که متأسفانه آن فیلم ساخته نشد اما همیشه در پس ذهن داشتم که نقش وکیلی که گرفتار آلزایمر شده، مال کشاورز است؛ به خصوص که کشاورز تُن صدای خیلی خوبی هم دارد.
شما همیشه می گویید در هدایت نابازیگر، خیلی آرام با او هم راه می شوید و کم کم و به مرور حرف های خویش را در دهان او می گذارید؛ به شکلی که در نهایت فکر می کند آن حرف ها حرف خودش است. در مواجهه با بازیگری حرفه ای مثل کشاورز، شیوه کارتان چگونه بود؛
حتما شیوه کار متفاوت بوده است. هیچگاه به دیالوگ هایی که می نویسم، خیلی وفادار نیستم و می گذارم بازیگر آنها را تغییر دهد و آن چه را دلش می خواهد بگوید. کشاورز تا جایی که به خاطر دارم، دیالوگ های فیلم را عینا می گفت و خویش را به شیوه نابازیگرها نزدیک می کرد؛ در واقع بدون آن که من تذکری بدهم یا راهنمایی کنم، نقش را اجرا می کرد. من معمولا حداقل دیالوگ را با بازیگرهای جلوی دوربین دارم؛ چون اعتقاد دارم اگر انتخاب درست باشد نیازی به دست کاری نیست و این دست کاری های بیش از اندازه، کار را خراب می کند و خود طبیعی آنها خوب است. من از بینوش هم خواسته بودم اگر می خواهد دیالوگ ها را یک جاهایی تغییر دهد. وقتی فیلم به اتمام رسید، پرسیدم «چرا تغییری ندادی؟» گفت «دیالوگ ها خوب بود و من راحت بودم و دلیلی برای تغییر نداشتم.» راستش چیزی در حافظه ام نیست که با کشاورز سر نوع بازی اش گفت وگویی کرده باشیم یا تصحیحی انجام شده باشد. کشاورز مبحث را خوب دریافت کرده بود و تا آخر فیلم در جمع نابازیگرها کارش را انجام می داد.
دیالوگ ها را تغییر هم داده بود؟
اگر هم این کار را کرده بود من یادم نمی آید؛ البته دیالوگ های کشاورز در این فیلم زیاد نیست...
بیشتر حضور دارد.
بله.
با نابازیگرها هم همراهی می کرد؟
خیلی زیاد؛ داستان دخالت حداقل من سر صحنه به حدی زیاد شده و آن قدر اغراق آمیز به نظر می رسد که حدودا همه کسانی که با من کار کرده اند، یادشان رفته که من کارگردان بوده ام. الان به مناسبت بیستمین سال فیلم «زیر درختان زیتون» حمیده شریفی راد فیلمی ساخته و با طاهره هم که در فیلم بازی می کرد، گفتگو کرده. بامزه است که او (طاهره) گفته «کارگردان ما آقای کشاورز بود.» یا پیرمرد آذری فیلم «طعم گیلاس» پس از تماشای فیلم از سالن سینما بیرون آمد به من گفت «آقا شما که این شکلی نبودی؛ چرا در فیلم این شکلی شدی؟» چون در طول فیلمبرداری من کنارش نشسته بودم و بعد در فیلم دیده بود همایون ارشادی کنارش نشسته و نفهمیده بود آدم ها عوض شده اند؛ پس فکر کرده بود من چهره ام را عوض کرده ام. بعد هم گفت «این ها که هیچ کدام نتوانستند به این آدم کمک کنند؛ اگر من نبودم این بدبخت خودکشی می کرد» و یادش رفته بود که دیالوگ ها را من به او داده بودم.
تعدادی از بازیگرهای مطرح دوست داشتند با شما کار کنند. پس از انتخاب آقای کشاورز واکنشی از طرفی بازیگران نداشتید؟
خاطرم نیست. پیشنهاد بازی دادن یک امر طبیعی است؛ اما با بیان آن، این طور تصور می شود که آنها متقاضی این نقش بوده اند. به هر حال کار کردن با حرفه ای ها خیلی لذت بخش است. من این حرف را جای دیگری هم گفتم و تعبیر شد که بُریده ام؛ اما سال ها بود که با بازیگر حرفه ای کار نکرده بودم و بعد دیدم چقدر خوب است که این مسئولیت را به دوش کس دیگری بگذاری و او کارش را خوب انجام دهد. به هر حال من یک راه عجیب و غریب را در سینما طی کردم که معمول نبود و در واقع، شرایط، سلیقه مرا ساخت. دلیلش هم این بود که من نخستین فیلمم (نان و کوچه) را با کانون ساختم و آن سال ها بازیگر حرفه ای هشت ساله نداشتیم؛ خودم هم حرفه ای نبودم. ازاین رو این نوع کارگردانی، گردنم افتاد. ناراضی نیستم اما خیلی سخت بود. نه این که پیش از شروع فیلمبرداری سخت باشد؛ سختی پس از تمام شدن فیلم به وجود می آید؛ چون که هنوز برخی از این نابازیگرها از من متوقع هستند و می خواهند برایشان کاری بکنم و تصورات عجیب و غریبی دارند. بازیگر حرفه ای کارش را انجام می دهد و بعد می رود سراغ کاری دیگر و رابطه، یک رابطه معقول و منطقی است؛ اما بازیگر غیر حرفه ای اغلب این طور نیست. واقعا کار سختی است. الان هم دیگر برایم تبدیل به عادت شده است. برای فیلم بعدی ام در چین هم یک بازیگر حرفه ای و یک نابازیگر برای انتخاب دارم و می دانم آخر سر طبق عادت سراغ نابازیگر می روم.
هیچ وقت سر صحنه حوصله آقای کشاورز سر نرفت یا از این شیوه بازیگری خسته نشد؟
هرگز، هرگز؛ خودش را کاملا با شرایط کار ما وفق داد. فیلم بردارهای حرفه ای که سر صحنه ما می آمدند بعد سه چهار روز می دیدم که اذیت می شوند؛ چون این نوع کار را نمی شناختند. اما کشاورز این طور نبود. بهترین خاطره ای که از وی در ذهن دارم، انضباط یک آدم حرفه ای و تطابقی است که با کلیت فیلم پیدا کرد. او میل نداشت دیگران شبیه او بازی کنند؛ فهمید که خودش را باید به نابازیگران فیلم نزدیک کند و به نظر من خیلی موفق بود.



1399/03/31
15:42:05
5.0 / 5
593
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۵ بعلاوه ۴
سام فیلم - فیلم و سریال
samfilm.ir - حقوق مادی و معنوی سایت سام فیلم محفوظ است

سام فیلم

همه چیز درباره فیلم و سریال