روایت زنده یاد اكبر عالمی از تنگ نظری ها تا جان اف كندی

روایت زنده یاد اكبر عالمی از تنگ نظری ها تا جان اف كندی سام فیلم: زنده یاد اكبر عالمی می اظهار داشت: مهمترین مانع تحقق سینمای ملی تنگ نظری است و اینكه درخت كوتوله باغ، به سرو حسادت می كند، عدم شناخت دنیای امروز كه باید با حروف درشت بنویسیم: زمانه عوض شده!... چشم ها را باید شست، جور دیگر باید دید!... به خانه تكانی ذهنی فكر نماییم. یاد بگیریم كه انتقادپذیر باشیم. مخالفت به مفهوم دشمنی نیست. من می توانم با یك یا چند نظر شما، مخالف باشم و تا اختتام عمرم برای بلندنظری شما سر تحسین فرود آورم. من ندیدم دو صنوبر با هم دشمن- شما صنوبر این باغ و گلستان باشید.


بخش دوم گفت وگوی منتشر نشده محمد علی حیدری با زنده یاد اکبر عالمی که در آستانه چهلمین روز درگذشت اش هستیم، اختصاصا در اختیار ایسنا قرار گرفته که در ادامه می خوانیم.
بخش اول گفتگو در این لینک قابل مشاهده می باشد.
سینمای معروف به سینمای دهه شصت با سینمای قبل از خود چه تفاوت هایی داشت؟ سینمای معروف به سینمای دهه شصت با سینمای قبل از خود چه تفاوت هایی داشت؟
سینمای بعد از بهمن 57 ناگزیر از سکس و خشونت فاصله گرفت، گاهی هم به سمت زهدفروشی رفت تا خود یا سازنده اش را موجه جلوه دهد. می دانید که چشم و گوش انسان عصر جدید پر شده از همه چیز، و مخاطب شناسی و جذب مخاطب برای انواع هنرها در آستانه قرن 21 گیج کننده است. در فیلمسازی مهمترین مبحث مخاطب شناسی و ترسیم هدف است. نباید سازندگان آثار به سلیقه ی تماشاگر بی اعتناء باشند و هیچگاه اجازه ندارند در سطح نازل وسطحی فیلم بسازند تا مخاطب آنها درجا بزند یا تخدیر شود. نگویید که از پاسخ به سوال شما دور می شوم. جوان اتریشی یا آلمانی بیشتر از آنچه که به موسیقی علمی یا کلاسیک و فاخر اهمیت بدهد، جذب اعوجاج در نوعی موسیقی پوچ شده است. متاسفانه در این آشفته بازار، منتقدان به دنبال پرورش و ارتقای سلیقه مخاطب نیستند. دنیای امروز در بسیاری از زمینه ها گرفتار وارونگی شده است. به فرماندهان جنگ های ماشینی که در 1914 تا 1918 و از 1939 تا 1945 میلیون ها انسان بی گناه را کشتند، مدال و نشان و درجه ی افتخار می دهند.
پس دوران دهه شصت و حضور دهه ساله مدیرانش، دهه هفتاد و هشتاد سینمای ایران هم به لحاظ شرایط اجتماعی و هم به لحاظ شرایط سیاسی دوره های متفاوتی را تجربه نمود. می خواستم در این خصوص صحبت نماییم و تفاوتش با سالهای آغازین انقلاب و دهه شصت.
سینما در ذات خود تنوع طلب است. فرخی سیستانی هم می گوید: فسانه گشت و کهن شد حدیث اسکندر- سخن نو آر که نو را حلاوتیست دگر...، پس هنر در ذات خود باید نوآوری داشته باشد. فیلم های آپارتمانی، خواستگاری ها، تقسیم ارث و میراث موضوعات نخ نما شده در کنار سینمای فاخر، هر دو در کنار هم که ریشه در گذشته داشتند، ساخته شدند و می شوند. اگر سیاهی نباشد، ارزش سفید چگونه جلوه می کند؟ به نظر من حتی در حضیض، حتی سالها بعد از کناره گیری انوار و بهشتی، فیلم های خیلی خوب و پرارزش ساخته شد و ساخته خواهد شد. معماران سینمای ایران می دانستند که: خشت اول چون نهد معمار کج- تا ثریا می رود دیوار کج، و آنها خشت اول را در ایام بحران سینمای ایران، در جای استواری گذاشتند و سایه تمام پیشرفت ها در یک جامعه استوار، مدیریت است و مدیریت!... پس باید بگویم: تا ریشه در آب است، امید ثمری هست.
هنوز که هنوزه در سی سال قبل سینمای ایران با بودجه اندکی که دارد، به صورت متوسط سالیانه ده فیلم پرارزش داشته که سخت گیرترین منتقدان مایلند آنها را در مجموعه شخصی خود نگهداری کنند.
مهمترین نکاتی که در مدیران سینمای ایران بعد انقلاب داشتند چه بود. آیا این نوع نگرش و مدیریت که باعث ارتقای سینمای ملی شد؟
وسعت نظر در مدیریت، پرهیز از تنگ نظری و انحصارطلبی، دوری جستن از حسادت و ریا، ایمان به هویت فرهنگی سرزمین مادریمان و احترام به نیروی انسانی و هنرمندان، شناخت قرن جدید و زمانه، تجدید حیات فرهنگی و تکنولوژی و حتی تاسیس خانه سینما که در مخیله ما نمی گنجید!... در دوران مدیریت بهشتی و انوار بود. بگذارید مبحث دیگری را یادآوری کنم: من و شما فکر می نماییم که حقیقت نزد من است. مخالفت به معنای دشمنی و بی تربیتی به ساحت بزرگترها نیست. جامعه ی استوار، به تعداد اثر انگشت مردمانش، اندیشه و سلیقه دارد. هنر سلسله اعصاب یک جامعه ی پویاست. هنر در دل تمام رفتارها و نگرش ما در زندگی، الهام بخش است. روزگاری تمام علوم و هنرها از دل فلسفه بیرون آمدند. امروز فلاسفه، هنرمندان و دانشمندان شانه به شانه ی یکدیگر گام برمی دارند. ای عزیز!... ما همواره به یک خانه تکانی ذهنی نیازمندیم. در یک جامعه ی چند صدایی به قلم و اندیشه یکدیگر احترام بگذاریم. در دهه شصت وسعت نظر در سینمای ایران وجود داشت یا حداقل بر حقد و حسد ورزی، بر مریدپروری چیره شده بودیم یا آنرا مهار کرده بودیم. کم نبودند آدم کوتوله ها!... اما سینماگران و فیلمسازان و هنرمندان شکوفا شدند. آدم ها کمتر برای هم خط و نشان می کشیدند. هنرمندان از در دروازه تو نمیرن! اما از سوراخ سوزن تو می روند و نباید کاری کرد که برنجند. هوای نفس!... هوای نفس!... و جاه طلبی به جای بلندپروازی!...
هیهات که همیشه پیرمردها و پیرزن ها می گویند دوران ما چه دوران خوبی بود. و این ترجیع بند تا آخر دنیا تکرار می شود. در دهه شصت خورشیدی، بدون امکانات امروز، در ایام جنگ نابرابر با عراق، وضع سینمای ایران عادلانه تر بود.
اقتصاد سینمای ایران در دهه شصت نسبت به سینمای پیش از خود چه خصوصیت هایی داشت؟ از نظر نقش سرمایه گذاری های مردمی، دولتی و نهادهای حکومتی و هم کیفیت فیلمها و استقبال از سینما از جانب تماشاگران و تمایل آنها به مردم چگونه بود؟
بنیه مالی و بودجه خیلی کم بود اما به آموزش و بازآموزی اهمیت داده شد. یک فیلم متوسط آمریکایی که هیچ منتقد آمریکایی به آن امتیازی نمی دهد، هشتاد میلیون دلار بودجه برای ساخت آن خرج می کنند. در حالیکه تمام سینمای ایران هشتاد میلیون دلار بودجه داشت. هالیوود سالی ده فیلم پرارزش می سازند، ما در کشورمان سالیانه ده فیلم پرارزش می سازیم. به تازگی برای فیلم "اونجر" دویست و چهل میلیون دلار پول خرج کردند که دریغا... سینمای امروز آمریکا، به بازی های کامپیوتری شبیه است. در دهه هفتاد میلادی سینمای آمریکا به زندگی آدمیان شباهت داشت، اما این روزها اگر آندره بازن زنده بود، خودش را در وسط هالیوود آتش می زد، چونکه سینمای آمریکا سایه ای برگرفته از زندگی و جامعه نیست! بلکه مرد عنکبوتی آبرومندترین آن است!.. بعد از جنگ جهانی دوم، هالیوود در دهه شصت تا نود میلادی آثار ماندگاری تولید کرد که به بازی های کامپیوتری شباهت نداشت. گریه می کردیم، می خندیدیم، و زندگی با پرده نقره ای را در آن سوی زمین حس می کردیم.
برمی گردم به سوال شما- در وجه صنعتی همه می دانیم که تولید، یک کهکشان است و پخش و بازاریابی در تمام صنایع، یک کهکشان دیگری است. فرض کنید که بهترین فیلم کره زمین را ساختید، اگر در قاعده بازی نباشید، یا قاعده بازی را بلد نباشید!... کی و کجا فیلم شما به نمایش درمی آید؟ مدیران و صاحبان سینماها را که سلسله جنبان کهکشان پخش هستند، معرفی کنید. شما بهترین یخچال سایدبای ساید یا ماشین لباسشویی کره زمین را تولید کنید. کهکشان بازاریابی برای خودش دنیای دیگری دارد.
چه زمینه هایی از سینما در دهه شصت مورد توجه کافی قرار نگرفت؟
هرچه باید مورد توجه قرار می گرفت، گرفت! و صحیح نیست در کنار گود قرولند نماییم. اما از سینمای انیمیشن و اهمیت این شاخه از هنر سینما که گونه های گسترده ای دارد غفلت کردند.
به نظر شما مدیریت سینمای ایران به خصوص در سالهای دهه شصت آیا اثری در ارتقای سینمای ملی داشت چرا چگونه؟ اثر آن در حوزه های مختلف اصناف سینما (فیلمنامه، کارگردانی، فیمبرداری، تدوین، موسیقی فیلم، بازیگری و... ) چگونه و چقدر بود؟
آری، آری، و آری- وگرنه ما امروز سینمای ملی نداشتیم که در محافل جهانی سر خویش را بالا بگیریم.
هیچ پدیده ای نه برای یک فرد و نه برای یک ملت، بدون سابقه قبلی اتفاق نمی افتد. چرا کتاب نخبه کشی این همه به دفعات تجدید چاپ شد؟ آقای عزیز! این خانم کارگردان و آن آقای کارگردان جای شما را تنگ نمی نماید. ایران آنقدر بزرگ است که شما جای من را تنگ نمی کنی! در پاسخ به این سؤال شما می گویم: بلی تهیه کننده، فیلمنامه، کارگردان، مدیریت تولید، بازیگران، آهنگساز، تدوین گر، مدیر فیلمبرداری، طراحی صحنه، لباس طراحی صدا، صدابرداری و صداگذاری، لابراتور، عنوان بندی، آنونس، پوستر، گریم و صورتگری، حتی ابزارهای گسترده و بی شمار در روند تولید، و اهمیت فیلمخانه و آرشیو، همه و همه به موازات هم در مرکز توجه بودند وگرنه در دنیا سربلند نمی شدیم.
از میان اصناف سینمایی، کدام صنف های سینمایی بعد از انقلاب بیشترین رشد را داشتند؟
من نمی خواهم از واژه صنف برای هنر استفاده کنم، خوشم نمی آید!... می گویم رشته که واژه مناسب تری به نظر می آید. با کمی اختلاف باید بگویم در زمینه بازیگری و کارگردانی!... کمی انصاف داشته باشیم و به کارنامه هنری بازیگران مرد و زن فکر نماییم. پرویز پرستویی، رضا کیانیان، حمید فرخ نژاد، سعید پورصمیمی، یا حتی در میان جوانترها، بابک حمیدیان و... خیلی از بازیگران مرد و زن سبب افتخار من هستند. آیا از رابرت دونیرو، آل پاچینو، رابین ویلیامز، تام هنکس و... پایین ترند؟ اگر عزت ا... انتظامی، جمشید مشایخی، محمدعلی کشاورز، داوود رشیدی نبودند، آیا در زمینه ی بازیگری می توانستیم تا این اندازه به خود ببالیم؟! اگر زنان پیشکسوت در زمینه بازیگری نبودند، اگر کارگردانانی که در سوال اول شما از آنها یاد کردم نبودند، و خلاصه در یک جمله اگر، ما ریشه نداشتیم، آیا می توانستیم به اینجا برسیم که در جهان امروز که دنیای رقابت است، به این درجه از افتخار نائل شویم؟ ما مدیون بسیاری از بزرگان تاریخ معاصر هنر ایران هستیم.
سایه همه آنان که در سنین پیری هستند بر سر ما مستدام باد، و آنان که رفتند در دل ما همیشه زنده می مانند. سینمای ایران به سینمای هیچ کجای جهان شباهت ندارد، مثل هیچکس نیست! مثل خودش شده و استوار می ماند، با هویت ویژه ایرانی، همین و همین!... در آسمان پرستاره سینمای ایران نام ده کارگردان بی همتا، در کنار آهنگسازان بی بدیل و فیلمنامه نویسان چیره دست خلاق، می درخشد. به بازیگران مرد و زن که بی افاده اند و صبور، به مینو فرشچی و فرهاد توحیدی، به همه و همه آنها که برای سربلندی سینمای ایران در چشم جهانیان خون دل می خورند، می نازم. پروردگار همه آنانی را که به سینمای ایران بد و بیراه می گویند یا خویش را ناظم کره زمین می دانند خواهد بخشید. چونکه خداوند هم رحمان است و هم رحیم و انسان سایه اوست. برای همه خیر بخواهید و هیچگاه خیرخواهی را به روایت خودتان تعریف نکنید. سعدی به تمام آیندگانی که بعد از من و شما می آیند و چند صباحی دیگر می آیند و چند صباحی دیگر می روند گفته است: چشم تنگ دنیادار را- یا قناعت پر کند یا خاک گور... ای حیدری نازنین که در آستانه جوانی ایستاده ای، هرگاه به آدم تنگ نظری رسیدی این شعر سعدی را برایش بخوان و بگو که من و تو یک معده داریم به اندازه یک مشت و روزی تو محفوظ است و حرص یا حسد را از خود دور کن: چنان پهن خوان کرم گسترد- که سیمرغ در قاف قسمت خورد. به کسانی که در جشنواره های جهانی جایزه می گیرند، با همان چشمی نگاه کن که تمام مردم ایران به رضازاده نگاه کردند. خدایا حسد و دروغ را از من دور کن. در تقاطع خیابان واراوینی، بانک ملی با افتخار نام یک شعبه را حسین رضازاده گذاشته است. چرا بانک پاسارگاد نتواند نام یکی از شعبات خویش را به اصغر فرهادی تغییر دهد؟
در سینمای آمریکا نام چند زن کارگردان را در خاطر دارید؟ در سینمای ایران نام رخشان بنی اعتماد، قلب مرا روشن می کند، همانطور که در مقابل تهمینه میلانی و آثارش، سر خم می کنم. پوران درخشنده در جامعه زنان کارگردان برای سینمای ایران از جایگاه معتبری برخوردار می باشد.
علت استقبال از سینمای ایران در مجامع بین المللی را چه می دانید؟
شباهت فیلمهای ایرانی به دنیای واقعی، نزدیک شدن به کند و کاو در شناخت روحیه انسان، شناخت جامعه و فلسفه هستی، پرهیز از تروکاژ و جلوه های ویژه غیرحضوری (البته یادآور می شوم که جلوه های ویژه در فارست و گامپ بر اساس تمام قواعد زیبایی شناسی است، اما در دهه 2010 سینمای آمریکا به بازیهای کامپیوتری شباهت دارد و مردم دنیا از آن خسته شده اند) استفاده از اندیشه و فرهنگ ایرانی که ریشه در تاریخ و خرد دارد
چهار فیلم از اصغر فرهادی دیدم که در مذمت دروغ بود، البته با زبان هنر و نه با زبان نصیحت!... که ولتر فیلسوف فرانسوی 270 سال پیش گفته: همه می توانند نصیحت کنند و اگر می خواهند کسی سخن شما را نشنیده بگیرد، نصیحت کردن را آغاز کنید. هنر بهترین راه نفوذ در دل هاست و اصغر فرهادی همانند کارگردانان قبل از خود می دانند که چگونه در دل ها نفوذ کند.
رقابت میان سینمای ملی و خارجی باید چگونه صورت می گرفت؟
در تمام کلاس های هنر به دانشجویان می گویم: همیشه تلاش کنید خودتان باشید، تلاش نکنید که از کسی تقلید کنید، سینمای ایران هم همین گونه است. گفتیم که کارگردانان ما حتی از روی دست خودشان، کارهای بعدیشان را تقلید نمی کنند. نگاه کنید به تنگسیر، ساخته امیر نادری، و به سازدهنی، یا دونده، یا حتی منهاتن که شبیه به هم نیستند، و امیر نادری آنها را را ساخته است. نگاه کنید به آثار سرشار از معنای اصغر فرهادی، به آثار عباس کیارستمی، ناصر تقوایی، بهمن فرمان آرا، کیانوش عیاری و حتی علی ژکان و دیگران... آنها مثل هیچکس نیستند!... مثل خودشانند و از هیچکس تقلید نمی کنند. هر روز که می گذرد از جهان هستی که همه نقش است، درس می گیرند و می خوانند و خیره می شوند تا با کشف و شهود، هستی و دنیای محسوسات را بیشتر از پیش کشف کنند. سیناگران ما علیرغم تمام خط قرمزها، در کنار کج اندیشی بعضی از آدم ها، صبورانه و جانانه درخشیدند که باید دست آنها را ببوسم. اینجا ایران است. که ایران چو باغی ست همچون بهشت!... به شرط پرهیز از حسادت، دروغ و زهد فروشی.
به نظر شما به چه میزان مدیریت های سینمایی بعد از انقلاب مبتنی بر «برنامه» یا مبتنی بر «تصمیم های مقطعی» بوده اند؟ (کدام مدیریت ها «برنامه» داشتند و کدام مدیریت ها «بدون برنامه» برخورد می کردند؟)
زمانی که من افسر وظیفه بودم در مراسم صبحگاهی، گروهبان به ستوان یا سروان فرمانده ی گروهان با سلام نظامی می اظهار داشت: گزارش قابل عرضی نیست. حالا خیلی درباره ی این عبارت تکراری فکر می کنم و هر بار در قاموس مدیریت به یک جواب می رسم. برنامه ریزی کوتاه مدت، برنامه ریزی میان مدت، برنامه بلندمدت، همه اینها پیش کش شما...، برنامه ریزی کنید تا مبادا فقط تبدیل به ماشین امضاء برای برگ مرخصی یا اوراق پوچ نشوید! یعنی تصمیمات بی خطر و بی خاصیت، تا مبادا تصمیم شما سبب برکناری شما شود. هر هنرمندی که به سراغ شما می آید یک گوهر یگانه است. رعیت شما نیست که او را در بیرون اتاق خودتان منتظر بگذارید.
اصلا هنرمندان به پشت در اتاق شما نمی آیند، شما باید دنبال آنها بروید. خوب است برای هر مدیر سینمایی که می تواند در دوران محدود عمر مدیریتش به کشورش خدمت کند، همان نخستین روز، فیلم کمال الملک ساخته علی حاتمی را یک مرتبه دیگر برایش نشان دهند تا باردیگر به خود یادآوری کند که هنرمند نوکر کسی نیست و تاریخ درباره ی هنرمندان قضاوت می کند. مدیریت هنری دنیای دیگری است، دنیای زورآزمایی نیست. با بخشنامه و فرمان هیچگاه یک اثر هنری خلق نشده!... کار هنر، کارگاه خشت مالی نیست!... کار دل است، نه کار سنگ و گل و آهن.
از من نخواهید از کسی نام ببرم، پیش از طرح این سوال، فقط گریزی زدم!... بگزیرم.
مهمترین موانع تحقق سینمای ملی را چه می دانید؟ و برخوردهای مدیریت های سینمایی بعد از انقلاب (دهه شصت و قبل و پس از آن) را نسبت به این موانع چگونه ارزیابی می کنید؟
مهمترین مانع تنگ نظریست و اینکه درخت کوتوله باغ، به سرو حسادت می کند عدم شناخت دنیای امروز که باید با حروف درشت بنویسیم: زمانه عوض شده!... چشم ها را باید شست، جور دیگر باید دید!... به خانه تکانی ذهنی فکر نماییم. یاد بگیریم که انتقادپذیر باشیم. مخالفت به معنای دشمنی نیست. من می توانم با یک یا چند نظر شما، مخالف باشم و تا آخر عمرم برای بلندنظری شما سر تحسین فرود آورم. من ندیدم دو صنوبر با هم دشمن- شما صنوبر این باغ و گلستان باشید.
همیشه به اندازه کاری که می کنید آرزو کنید!... یا اینکه به اندازه ی آرزوهایتان کار کنید.
جان اف کندی که او را با گلوله ی اسوالد کشتند، و اسوالد را در راه ورود به محل استنطاق با گلوله دیگری کشتند تا راز قتل کندی فاش نشود، در نطق انتخاباتی اش اظهار داشت: نگویید کشورتان برایتان چه کرده، بلکه از خود بپرسید شما برای کشورتان چه کرده اید؟





1399/08/23
22:53:25
5.0 / 5
145
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۳ بعلاوه ۴
سام فیلم - فیلم و سریال
samfilm.ir - حقوق مادی و معنوی سایت سام فیلم محفوظ است

سام فیلم

همه چیز درباره فیلم و سریال