جامعه شناسی فیلم ابلق

جامعه شناسی فیلم ابلق فیلم «ابلق» نگاهی جامعه شناسی به دو پدیده تضاد طبقاتی و تعرض جنسی دارد و از بی عدالتی می گوید، وقتی می داند قضاوت عادلانه ای در کار نیست.



فیلم «ابلق» باردیگر، اتهامات تجاوز جنسی را با این پرسش نمایان می کند که چرا صدمه دیدگان لب بر دهان می گزند و فیلمسازخود پاسخی عیان می دهد: «شرم، ترس از انتقام و این باور عمومی که خود آنان مقصر تحریک متجاوز بوده اند، از دلایلی که راحله را مجاب می کند تا تهدید یا آزار مرد متجاوز را زودتر فاش نکند.
هر چند زن «ابلق»، علل خودش را برای سخن نگفتن دارد، اما از منظر جامعه شناختی، به علل فرهنگی و اجتماعی منطقه حاشیه ای مرتبط می باشد که فقر اقتصادی و فرهنگی بیداد می کند، فقری که در آن بافت و محیط، اجتناب ناپذیر است.
«راحله»، فشار روحی را برای برای حفاظت از زندگی و آبروداری اش متحمل می شود، او و دیگر زنان هم جوارش می دانند که گزارش دادن «جلال» ها دردی را دوا نمی نماید. چیزی که فیلمساز را با چالش های گوناگونی که در زندگی کاراکتر زن مترتب می کند، به همین پاسخ سوق می دهد: برای او قربانی بعنوان قربانی، مهم می باشد که چه کاری را می تواند تصور کند و چه کاری را نمی تواند حتی به آن فکر کند. تراژدی عمیق در جامعه فیلم در این است که حاضران هم انتظار ندارند قربانی مورد آزار قرار گرفته و تهدید شده، آنرا عیان کند، آنها کتمان کردن را معادل امر و تصمیمی قهرمانانه می دانند.
در سکانسی که زنان، فضا را برای همدردی و همذات پنداری مهیا می بینند، از نادیده گرفتن تجربه های بس پرشماری شکوه می کنند که در حرف آنان تردید شده، یا باور نشده اند، یا انکار شده اند، یا اذهان عمومی قضاوت ناعادلانه ای با آنان کرده و یا کسانی که مورد اعتمادشان هستند، سفارش کرده اند که برای حفظ «آبرو » و مصلحت، لازم است دم برنیاورند.
راحله فیلم «ابلق» و دیگر زنان آن مخمصه، در میانه گرداب تناقضاتی اند از سفیدی و سیاهی که مواضع اجتماعی و حتی غیرت نیمه خاموش مردان همچون علی را بی اثر می کند.
اسفناک ترین پیامد قربانیان تجاوز، رانده شدن از اجتماع است و فیلمساز به خوبی بر آن صحه می گذارد. در اذهان عامه، زن بعد از تجاوز، کالای آسیب دیده ای است که از جامعه اخراج شده است و جایی برای رفتن ندارد. حقیقت تلخ تر این است که مردان به جای آن که حامی و پشتیبان قربانـی بـرای گذر سریع تـر و صحیح تـر وی از مراحل بهبـودی و تجدیـد ساختـار جسمی ـ روانی باشند، با بینش و نگرش خاص، ناعادلانه و غیر منطقی، رفتار می کنند.
نگاه همه مردان «ابلق» از شوهر و پدر شوهر زن مورد تعرض تا مرد بیمار ویلچرنشین و دیگر مردان و زنان ماجرا، از این رویکرد مصلحت اندیشی خود ساخته پیروی می کند. آنها در کنار وقوف بر حقیقت، مایلند راحله را سهل انگار، بی اراده، خیانت کار، اغواگر و ضعیف به شمار آورند.
فرهنگ حاکم بر جامعه فیلم است که زنان مورد تعدی از ترس به خطر افتادن عزت و فروپاشی خانواده و قتل ناموسی شکایت نمی کنند و نماینده آنان حتی وقتی در موقعیتی الزامی تصمیم به افشا می گیرد، در نهایت دیگران و نگاه های پیرامون از او می خواهند که خموش بماند و انکار کند و چنین زنی باز هم می خواهد حامی هم جنس خود شود.
از نظر جامعه شناسان، برخی سوء رفتارها در این خصوص به اندازه تمدن انسان سابقه دارد. در درام پرابلماتیک فیلمساز، جامعه حاشیه نشینی که در فاصله ای قابل دید «تضاد طبقاتی»، صدای فقر و سلطنت نشینی را کودکان و زنان را ممتزج می کند، از زندگی آنومیک و غیر عادی و روابطی که برپایه دویدن برای زنده ماندن است، حکایت می کند و طبعا در چنین ظرفی نمی توان شرایط نرمال را رصد کرد.
در این میان که زن و کودک برای بقا، پابه به پای مردان کار می کنند، ارضا نیازهای انسانی کم رنگ است، بنابراین آن کس که قدری قدش بلند باشد فضا را برای سوءاستفاده مهیا می یابد تا از فقر در جامعه طبقاتی -حتی در چنین جامعه ای - بهره برد. جلیل، فردی بی وجدان و سادیستی است که از خشونت بیش از اندازه در تراژدی پنهان و آشکار استفاده می نماید تا لذت خویش را فروبنشاند و هر چه قربانی آشناتر باشد، امکان بهره گیری بیشتر است.
پایه و علت اصلی این بحران های دلخراش و خوفناک در جامعه، فقر و تضاد طبقاتی است که پیامد آن تجاوز و محرومیت های جنسی، بیکاری، عقده های روحی و روانی... است. به زعم رابرت مرتون، «هرگاه بین هدف و وسیله رسیدن به آن، فاصله ای بیفتد، جرم به وقوع خواهد پیوست». هیچ پدیده ای در جامعه یک بار به وجود نمی آید و آنی هم از میان نمی رود، چونکه در وقوع پدیده های اجتماعی، عوامل فراوانی دخیل هستند و از یک علت خاص ناشی نمی شوند»
نرگس آبیار ابایی ندارد از نتیجه نرسیدن مقاومت قهرمان در مقابل جهان بی رحم و شکست ناپذیر جهان پیرامون، چون که شخصیت های دورنگ، در عین این که سفیدند، سیاه هم هستند. آنها غیر قابل پیشبینی اند، به همان اندازه که خشن هستند، انسان هایی مهربان، منفعت طلب و پر اشتباهند که روزگارشان همین است، یکی بعد از دیگری در دام خواهند افتاد. شکار بعدی جلال، بطور قطع بابت حق سکوتی است که او دختر - دوست راحله - را با پسر مورد علاقه اش رصد کرده است.
با همه نمایش های تلخی جامعه نگر آبیار، او را هم همسو با همان نگاه مردم جهت داده است. در سکانس ازخودگذشتگی راحله، دکوپاژش را بر مبنای اهمیت به دیگران و محیط معطوف می کند، زن را نادیده می گیرد و چون می خواهد تاویل های فراوانی در لانگ شات ها با بنرهای تبلیغاتی نشان دهد و در کلوزآپ واکنش های اطراف را برجسته کند، به دنبال پیام سیاسی و عرفی است و راحله را فراموش می کند، مانند فراموشی حاکمیت و رها کردن فقر و پاسخ مساله ها. این که در سینمای ایران فیلمساز بعد از آخر درام دنبال نتیجه و معنادهی می گردد نوبر است و «ابلق» هم همین است.
*کارشناس ارشد جامعه شناسی و منتقد سینما
۵۷۵۷


منبع:

1399/12/04
13:45:38
0.0 / 5
51
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۵ بعلاوه ۳
سام فیلم - فیلم و سریال
samfilm.ir - حقوق مادی و معنوی سایت سام فیلم محفوظ است

سام فیلم

همه چیز درباره فیلم و سریال